Thưa các ngài,
Việt Nam ta đương buổi mưa Âu, gió Á. Vậy nên, hôm nay, lật chồng sách cũ, tôi hầu các ngài câu chuyện này. Đó là câu chuyện về cuốn Nho lâm tặng cảo (bản thảo thơ văn do các nhà Nho tặng).
Cuốn sách được khắc in tại nhà in Liễu Văn đường, Hà Nội vào năm Khải Định 10 (tức là năm 1925). Sách in bằng chữ Nôm, in ván gỗ, trên giấy Tàu bạch, gồm 29 tờ, khổ 20 x 14 cm. Hiện nay sách đang nằm tại Thư viện Quốc gia Việt Nam (số 31 Tràng Thi, Hà Nội) dưới ký hiệu R. 1526. Bên cạnh chữ “Nho lâm tặng cảo” bằng chữ Nho, sách còn có mấy chữ Quốc ngữ “Thơ khen bà Bé Tý”.
Bà Bé Tý là bà nào? Tương truyền lúc còn nhỏ, ở nhà quê, bà tên là cái Tý, hoặc cái Đĩ. Từ một làng quê nghèo khó, cô lên Hà thành giữa buổi mưa Âu, gió Á để kiếm sống. Cô làm những nghề gì và ở đâu không ai rõ, chỉ biết rằng rốt cuộc, nhờ chút nhan sắc và chân dài, cô trở thành “me Tây”, và may mắn ông Tây chồng không chính thức của cô lại là quan Tây cao cấp (giang hồ đồn là làm Đốc lý Hà Nội).
Cô được giao du với giới thượng lưu cả tân học lẫn cựu học, lại nhờ vai vế của chồng mà cô trở thành nhà thầu xây dựng có thế lực nhất, nếu không nói là độc quyền ở Hà Nội, và trở thành một quý bà giàu có nhất ở Hà thành. Cô có cả những dãy phố. Và rồi người ta chỉ gọi cô biệt danh là Bà Bé Tý, và cô cũng vui vẻ tự nhận tên mình như thế!
Tòa nhà cũ của cô Ba Tý ở số 52 Hàng Bạc được cải tạo lại thành một biệt thự nguy nga lộng lẫy, không những người Hà Nội mà những người ở tỉnh xa khi về Hà Nội cũng phải tìm cách đi xem.
Bà có quyển sổ lưu bút, nên ai vào cũng ghi lại cảm xúc của mình. Như lời bà nói trong Lời dẫn (Nôm) thì nhiều người tặng bà các bài thơ phú, câu đối cho nên bà thuê in ra cuốn sách này. Lời dẫn viết: “Nghĩ phận liễu bồ gia tư thanh bạch, may gặp thời đại thái bình, văn minh tiến bộ, gần đây có các bậc danh nhân văn sĩ du ngoạn phong cảnh nơi biệt thự tôi mới sửa sang lại, tuy rằng quy mô không mấy chi làm tráng lệ, song kiểu cách cũng được dễ coi. Các ngài có lưu tặng những bài nào thơ nào phú, nào ca khúc, nào trường thiên, cùng là các biển ngạch câu đối v..v Lời lẽ quá khen, tôi đâu dám đương! Song cảm ơn các ngài đã hảo tâm không biết nhường nào mà minh tạ cho xứng đáng. Vậy nên xin biên chép các nguyên văn, in ra để hải nội chư quân tử công lãm phẩm bình. Đó là một cuộc tiêu khiển trong áng rừng Nho. Vậy xin đề nhan là Nho lâm tặng cảo. Mấy lời hạ tứ ném châu, quanh lên dừng bút mấy câu gọi là. Nay kính dẫn. Ma Đam Ba Tử (Madame Ba Tý/ Bé Tý).
(Còn tiếp)
Nguồn: Thư mục Sách Hán Nôm ở Thư viện Quốc gia. Ngô Đức Thọ chủ biên
P/S: Đây là lần đầu tiên công bố tư liệu này, tất cả các Bloger và các nhà báo khi sử dụng đề nghị ghi rõ nguồn. Xin cám ơn!
