Trên Tạp chí Văn hóa dân gian mới nhất, số 3 (117) -2008 có bài Truy tìm những khoảnh khắc chân thực riêng lẻ: Về thời điểm xuất hiện của Phủ Tây Hồ từ góc nhìn nhân loại học lịch sử của hai tác giả Chu Xuân Giao và Phan Lan Hương.
Trong bài viết Ông Bà Chu Xuân Giao nói rằng, Nguyễn Xuân Diện nghiên cứu về Tứ Bất Tử chính là được gợi ý/ ý tưởng từ chú thích số 2 trang 49 trong bài viết của ông trên tờ Thông tin khoa học xã hội số 6 - 1995.
Ông Bà Chu Xuân Giao đã có ý kết tội tôi thuổng ý tưởng của Ông mà không ghi nguồn với “chứng cứ bằng văn bản có thể kiểm tra được dễ dàng là: trên cùng tạp chí Thông tin khoa học xã hội, bài viết của chúng tôi công bố trong số 6 năm 1995, còn bài viết về Kiều Oánh Mậu của Nguyễn Xuân Diện đăng trong số 9 năm 1995, trước khi đăng bài của mình có thể ông đã có đọc bài viết của chúng tôi”.
Ông Bà Chu Xuân Giao còn viết “Việc tác giả (tức Nguyễn Xuân Diện - NXD chú) biết được Dư địa chí là tài liệu xưa nhất có đề cập đến Tứ Bất Tử là cái biết có thể có được từ tham khảo chú thích số 2 trang 49 trong bài viết năm 1995 của chúng tôi”.
Chính vì sự nghi ngờ như vậy, nên ở đoạn dưới, Ông Bà Chu Xuân Giao đã khẳng định tôi đã hiểu sai cái chú thích 2, trang 49 của ông, cụ thể là biến từ phỏng đoán thành khẳng định.
Mốc mà Ông Chu Xuân Giao lần đầu tiên công bố Nguyễn Tông Quai đề cập đến thuật ngữ Tứ Bất Tử là năm 1995 (cụ thể là thời điểm đăng bài trên số 6 của tạp chí Thông tin khoa học xã hội. Xin lưu ý tạp chí ra hàng tháng, 1 năm có 12 kỳ).
Vậy phải chăng là Nguyễn Xuân Diện thuổng của Chu Xuân Giao mà không ghi xuất xứ một cách rõ ràng?
Bài của Nguyễn Xuân Diện
Xin thưa rằng: Ngay trên tờ tạp chí Văn hóa Dân gian, số 4 (48) – 1994, trong bài viết Thử tìm hiểu dấu ấn huyền thoại Sơn Tinh - Tản Viên Sơn Thánh, tôi đã trình bày rất rõ vấn đề này. Mở đầu tôi đã viết, xin dẫn nguyên văn:
“Tản Viên Sơn Thánh là một trong Tứ bất tử trong tâm thức dân gian Việt Nam (1). Tứ bất tử là khái niệm có từ bao giờ hiện chưa rõ, chỉ biết rằng trong lời chú điều 23 sách Dư địa chí của Nguyễn Trãi thì Thư Hiên Nguyễn Tông Quai (1693 – 1767) viết rằng: “Người đời Thanh nói: Tản Viên Đại Vương đi từ biển lên núi, Phù Đổng Thiên Vương cưỡi ngựa bay lên trời, Chử Đồng Tử gậy nón lên trời, Từ Đạo Hạnh in dấu vào đá để đầu thai, ấy là Tứ Bất Tử của nước An Nam”(2). Như vậy, khái niệm Tứ bất tử đã có cách đây ít nhất khoảng 250 năm rồi và có lẽ Nguyễn Tông Quai là người đầu tiên của nước ta chú ý và đề cập đến nhóm từ này”(trang 41).
Hai cái chú thích trong đoạn trên ở trang 44, như sau: (1)Về Tứ bất tử: hiện có nhiều cách lựa chọn khác nhau được ghi chép trong các tư liệu. Song có ba trong bốn vị bất tử được coi là cố định và nhất quán trong các tài liệu: Tản Viên Sơn Thánh; Chử Đồng Tử; Phù Đổng thiên vương (Thánh Gióng). Nhân vật thứ tư, có tư liệu ghi là: Liễu Hạnh, có tư liệu ghi là Từ Đạo Hạnh hoặc Nguyễn Minh Không. Về vấn đề này, chúng tôi sẽ đề cập đến trong một bài viết khác. (2) Có thể xem ghi chép này ở cuốn: Tản Sơn Đại Tiên thượng thừa chân kinh động huyền tập (A.1249/3b – Thư viện Viện Nghiên cứu Hán Nôm).
Bài của Chu Xuân Giao trên cùng số tạp chí
Cũng trong số tạp chí ấy, lại cũng có bài của Ông Chu Xuân Giao, với nhan đề là Tâm thức dân gian về một người thầy của nhà bác học Lê Quý Đôn (1726 – 1784), từ trang 45 đến hết trang 47. Bài viết của Ông Chu Xuân Giao là viết về Thư Hiên Nguyễn Tông Quai, thầy dạy của Lê Quý Đôn.
Trong suốt bài viết của Ông Chu Xuân Giao - một người lúc nào cũng tự xưng với “tư cách là một người nghiên cứu chuyên sâu về Nguyễn Tông Quai” - không hề có một chữ nào ghi nhận Nguyễn Tông Quai chú giải Dư địa chí của Nguyễn Trãi.
Ông Chu Xuân Giao có nêu việc Nguyễn Tông Quai hai lần đi sứ (một lần phó sứ, một lần chánh sứ) nhưng không hề nhắc chuyện ông ghi nhận người đời Thanh nói gì về Tứ bất tử của An Nam.
Ở đây, xin lưu ý, bài viết của Ông Chu Xuân Giao là đăng trên tạp chí chuyên ngành văn hóa dân gian, mà bài viết cũng là về “tâm thức dân gian”, vậy mà không thấy Ông Chu Xuân Giao có một chữ nào về chuyện Tứ bất tử .
Đến đây, mọi việc đã sáng tỏ. Diện thuổng của Giao, hay Giao thuổng của Diện, mọi người đã tự biết cả rồi.
Còn tiếp kỳ cuối
