Nguyen Xuan Dien

Lời tựa

Chuyên khảo này trình bày về nguồn tư liệu Hán Nôm và những giá trị của nó đối với nhiều vấn đề của lịch sử và nghệ thuật ca trù, được dựa trên bản Luận án Tiến sĩ của Nguyễn Xuân Diện đã được bảo vệ thành công tại Hội đồng chấm luận án cấp Nhà nước.

Tác giả Nguyễn Xuân Diện có niềm say mê nghiên cứu tìm hiểu ca trù và có một thời gian dài học hỏi từ các nghệ nhân, nghệ sĩ trong giới ca trù. Trước khi trình luận án Tiến sĩ, Nguyễn Xuân Diện đã có riêng một công trình khảo cứu được in tại nhà xuất bản Khoa học xã hội và nhiều bài viết đăng trên các tạp chí khoa học. Chính vì vậy, tác giả đã bao quát được tình hình và kết quả của giới nghiên cứu về ca trù. Điều này cũng khiến cho tác giả xác định được những bất cập của các học giả đi trước, tìm ra những điểm mà mình có thể có đóng góp mới mẻ, khiến cho các tư liệu và nhận định đưa ra giàu tính thuyết phục. Nguyễn Xuân Diện còn chia sẻ những kết quả nghiên cứu của mình với công chúng yêu văn hóa và âm nhạc cổ truyền thông qua các buổi thuyết trình về ca trù tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, và sau đó là tại Trung tâm Nghệ thuật Việt, Đại học Mỹ thuật Hà Nội trong tuần lễ sách “Thời gian và Tri thức” của nhà xuất bản Thế giới. Mỗi buổi nói chuyện đã thu hút hàng trăm người tham dự.

Các thông tin được tác giả rút ra trong chuyên khảo đều là các thông tin mới có chứng tích rõ ràng, đáng tin cậy và chưa từng được các nhà nghiên cứu trước đây biết tới. Hoặc có khi các nhà nghiên cứu trước đây đã viết, nhưng không cung cấp chứng cứ thì nay được Nguyễn Xuân Diện đưa ra chứng cứ rõ ràng. Ví dụ, Đỗ Bằng Đoàn - Đỗ Trọng Huề có cho biết về việc các giáo phường ca trù ở nông thôn ngày xưa được tập hợp trong các “họ” mà không đưa ra chứng cứ gì. Nay Nguyễn Xuân Diện tìm thấy 11 văn bia có thông tin về 8 “họ” của các giáo phường. Các nhà nghiên cứu cũng có biết tới khúc Non mai và chỉ biết được 2 câu trong bài này. Nay Nguyễn Xuân Diện tìm thấy 2 văn bản chép bài Non mai và phiên âm chú giải đầy đủ, có in kèm nguyên bản chữ Hán Nôm tại phụ lục số 2. Phần Mở đầu, Kết luận, Phụ lục và Danh mục tài liệu tham khảo, đều có giá trị riêng, thống nhất và làm sáng tỏ chính văn, rất hữu ích đối với những người quan tâm đến ca trù.

Tóm lại, đây là một chuyên khảo có giá trị về tư liệu học về ca trù, giúp cho chúng ta hiểu biết có căn cứ về một bộ môn nghệ thuật độc đáo trong nền văn hóa Việt Nam. Vì vậy, tôi rất vui mừng được trân trọng giới thiệu với bạn đọc.

Hà Nội, mùa thu năm 2007
TS. Trần Đoàn Lâm
Giám đốc kiêm Tổng biên tập Nhà xuất bản Thế Giới